ТҮЗ ЭФИР



Ар дайым алдыда!

Биздин жыштыктар:    Бишкек-Чүй FM 89.6    Ош-Баткен FM 102.9    Жалалабад FM 107.7    Спутниктин аты TURKSAT 3А 42° жыштыгы:11639 FEC3/4 ылдамдыгы 3700

Жалгыз терек, жалгыз акын

“Жүрөк сыясы

Сүйүү болсо сүрөтчүнүн дилинде,

Сүйлөйт сүрөт бардык элдин тилинде.

Талант болсо акындардын дилинде,

Таңшыйт ыры бардык элдин тилинде.

Бул ыр саптары белгилүү Кыргыз Респбуликасынын Эл сүрөтчүсү, акын Шакен Мамбетаиповага таандык.  Ар бир адам –айтылып болгус сыр, ачылып бүтпөс табышмак. Бүгүн биз сиздерге уктуруубуздун каарманы Шакен Мамбетаипованын чыгармачылыгы, ырларындагы сырларын  сунуштайбыз.

Жакшы жана жаман

Жакшы адамдар жакшы болбойт бир замат,

Жакшылардын жашоосунан үлгү алат.

“Жакшы деген атак алсам экен”, деп

Жакшы жакты ээрчий берет тырмалап.

 

Эссиз адам эчендерден кур калат,

Ээрчий аблайт эл өндөнүп тырмалап.

Эмне кылсын, эл ичинде жүрушөт,

Эптеп-септеп, калп-салп айтып бурмалап.

Мезгил менен Тагдыр маселесинде акындардын жазган ырларынан жыйынтык чыгарууга болот. Анткени, элдин сынынан, мезгил талабынан ар ким эле далил өтө бербейт. Жеке дараметтен артылып жалпынын кудуретине өскөн жан-элдин тагдырына өзөктөш жан. Мындай адамды, адатта, артына үлгү сабак калтырган деп айтышат. Демек, урматтуу угармандар биздин бүгүнкү каарманыбыз да жалпыбызга үлгү боло алчу акындардын бири. Анда шакен Мамбетипованын өмүр-бейнесине токтоло кетели.

            Шакен Мамбетаипова - Кыргыз Респбуликасынын Эл сүрөтчүсү жана акын. 1936-жылы Ысык-Кол облусунун Той районундагы  Тууратам айылында туулган. Эмгек жолун Кыргыз ССРинин Сүрөтчүлөр союзунун Көркөм фондунда саймачылыктан баштайт. Шакен эжекебиз сүрөтчүлүк өнөрү менен катар акындыкты да кошо ала жүргөндүктөн, “Кыргыз пейили”, “Ырлар”, “Байыркы жылдыздар”, “Улуу тоолор”, “Оюмдагы обондор” деген ыр жыйнактарын чыгарууга жетишкен. 1988-жылы Кыргызстан Жазуучулар союзуна кабыл алынган. 1995-жылы 57 жашында кайтыш болгон. Ал эми бүгүн биз сиздерге акындын “Көл боюна жүз келем” ыр жыйнагындагы ырларын сунуштайбыз.

                            Туулган жерге кайрылып

Көл боюна жуз келем,

Көп буйдалбай түз келем.

Өзгөрүү көп, өңүм карт

Өмүрдө да күз белем?

 

Кылааңда ойноп шаттана,

Кызыл кумуң жаздана

Кызыл гүлдөй буралдым

Кыз кезимден наздана.

 

Толкунундай серпилдим,

Талант бердин. Чертилдим,

Кымыз жыттуу абаңдан

Кере жутуп желпиндим.

 

Миң боек бар өнүндө

Мен түйө элек көнүлгө

Анын жарымын үйрөнсөм

Арман болбос өмүрдө.

 

Жашоо күзү жакындап,

Жаштык ойнойт жашынмак

Күбүгөн соң гулүмдү

Кайра кайдан ачылмак?

 

Андыктан саа жүз келип,

Акыл сурайм түз келип,

Тойгуза көр талантка,

Толкунуңдай күч берип.

Кош канаты бирдей шилтенген Шакен Маматаипова эжекебиз акындык да, сүрөтчүлүк да өнөрүндө бир топ темаларга кайрылып, күйөрмандарына арноого жетишти. Адатта, акынды ал кандайдыр күчтүү таасирди баштан кечиргенде тереңинен кайрадан “жарылат” деп коюшат. Чындыгы бар кеп. Шакен эжекенин да бир тп ырлары ошондой сезилет. Өзгөчө “Жалгыз терек” бөлүмундөгү ырлары ошондой. Анда акын бирде дарт азабы гана эмес, жалпы эле жеке жазмышы, согшу мезгилиндеги балалык, соңку оош-кыйыш турмуш, түркүн –түрдүү тагдырлар жазмышындагы ой толгоосу күч берилет.

Жалгыз терек

Алыс жактан көрүнгөн жалыгз терек,

Атакемден мага калган жалгыз белек.

Ар качандан бир качан ат мамыдай,

Айланчыктап келүүмө өзүн себеп.

 

Самап келем алыстан, самап келем,

Сагынычым таркабай карап келем

Аталардын калтырган эстелиги,

Балдары үчүн чон медер канат белем.

 

Мен өлсөм да күн бүтүп жаза тайып

Сен өсө бер, терегим, бутай жайып

Экөөбүз тең жок болсок бул дүйнөдө

Аты өчпөйбү атамдын Мамбетайып.

            Акындын бүткүл өмүрү мына ушул шам жанган Терек-Символдун, башкача айтканда Жашоонун кадырына жетүү. Өлбөс-өчпөс, түбөлүктүү, миң кыял балбан турмуштун өзөгүнө өтүү. Анын бул аракети жемиштүү экенин замандаштары белгилешет.

Жолуктум

Ак пейилдин дилинен

Назик гулдүн биринен

Мени тоскон мээримдүү

Меймандостун үйүнөн

Бул өмүрдө бир келген

Бир бактылуу күнүмөн,

Мен сүйүүгө жолуктум.

Бийик зоонун учунан,

Бир сүйүүнүң жытынан,

Ашыктыктын кушунан,

Ак тилектин кутунан,

Айтса дилиң ысыган,

АтаМекен тузунан

Ар бир создүн даамынан,

Аталардын баамынан,

Жарык оттун табынан

Жакшы ырлардын сабынан

Талантыма жолуктум.

Эмгекчилдин колунан,

Эстүүлөрдүн оюнан

Санаалардан коруган

Сабырдуунун тобунан

Сапарымдын соңунаң

Сая түшкөн жолуман,

Мен бакытка жолуктум.

Актап жүруп бутпөгөн

Апам берген сүт менен,

Талыкпастан иштеген

Таш бузгандай күч менен,

Максатыма жолуктум

Менин алга сүрөөчүм!

Мекеним, зор тирөөчүм!

Мен кейисем, сен ыйлап.

Мен кубансам, күлөсүн

Кайда болсо бир өзүң

Канат болуп жүрөсүн.

Шакен  Мамбетаипованын биз сиздерге сунуштап жаткан “Көл боюна жүз келем” ыр жыйнагындагы басымдуу орун алган ырлары –арзуу лирикасы экенин баса белгилегим келет. Бул темадагы ырларында акын – табияттай таза, эркин, тунук, бирок албууту ичке баткан кыз аярлык, турмуштай токтоо, коңур, бирок өрт деми сыртка тепкен аял сабырлык касиет карк деп билинет. Балким, бул дагы кыргыз мүнөзү, кыргыз тарбиясы, кыргыз элибиздин табияты. Анткени, мындай арзуу ырын кыргыз кыз заты гана жаза алмак-деп белгилейт Чоюн Өмүраалы уулу.

Жашыл жайлоо. Күз келиши күтулбөйт

Жалама зоо. Шаркыратма күпүлдөйт

Эки күлүк айкалыша жал кашып

Эмнегедир сенден үмүт үзүлбөйт

Өмүр өттү. Калды жарты-жарымы

Өң өзгөрүп, гүлүн күбүп карыды

Өзүн гана тутандырган бир кезде

Өчөөр эмес жүрөгүмдүн жалыны.

Ал-махабат кыйгач басып өтпөгөн

Алоолонтуп сезимиди өрттөгөн

Кызыл жалын –Күнгө өптүргөн кызыл гүл,

Кыялымдан өмүр бою өчпөгөн.

Алыкул Осмоновдун “Турмушта миң мертебе калп айтсам да, ырыма бир мертебе калп айта албайм”-деген ыйманы Шакен Мамбетипованын да акындык жазмышына тиешелүү деген санаалаштары бар. Анткени, Шакен эжекенин бул багыттагы ырларын сыдыра отуруп, секелектен турмуш сабагы ээктен сүйөп жетилдирген, соңунда акыл-сабырга тунган эне-адамдын салмактуу образын көрөсүң.

Ар кимдин иши эл менен,

Алсырайт ага көнбөгөн.

Өзү эле элге ширелет

Өсүүчү адам дембе-дем.

Эл ишенсе –ишеничин актадым.

Эл сыйласа көтөрүлүп баспадым.

Жөнөкөйлүк мээримимден адашпай,

Жоголорчо жүрүшүмдөн жазбадым

 

Көрө албастар сүйлөй берди билгенин

Каяша айтып жаман жолго кирбедим

Ичим күйүп тилим менен тилдебей,

Илгери өсүп, ишим менен тилдедим.

Даярдаган:   Элиза Кочкор кызы

<< January 2019 >>
SuMoTuWeThFrSa
  12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031